ذبيح الله صفا
957
تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )
چه ساختن قطعاتى متضمن اندرز يا طعن و طنز و نظاير اين مطالب در شعر فارسى تازگى نداشت ليكن قطعات او بسبب اشتمال بر خصائصى كه گفتهايم بيشتر از ديگران بر السنهء شعر دوستان جارى گشت ؛ ولى ابن يمين همت خود را فقط مصروف بساختن قطعات معروفش نكرد بلكه هم قصيدهسراى توانايى بود و هم مثنويهايى دارد كه از آن ميانه « مثنوى مجلس افروز » ببحر خفيف مخبون محذوف يا مقصور است در تحقيق و عرفان ، و مثنوى بىنام ديگرى هم درين موضوع ببحر هزج مسدّس مقصور يا محذوف ؛ و نيز غزلها و رباعيهايى ازو باقى مانده است و ديوان او به سبب پراگندگى و تشتّت بايد از نسخ مختلف و مآخذى كه اينسوى و آنسوى افتاده است بدقت جمعآورى شود . مرحوم مغفور سعيد نفيسى تغمّده اللّه برحمته و غفرانه ، كه الحق از نوادر روزگار ما بوده ، در گرد آوردن قطعات و رباعيّات و مثنويّات او كوشش سودمندى كرده است « 1 » ليكن باقى اشعارش درخور جمعآورى و نشر و بررويهم كليّات آثارش شايستهء طبع كاملى است . نسخهيى از ديوان او كه بشمارهء دفتر 15239 در خزانهء كتب مجلس شوراى ملى ( جزو نسخ خطى ) ضبط شده قابل توجه است . وفات ابن يمين را دولتشاه در سال 745 نوشته « 2 » و گفته است كه « مرقد منوّر او بفريومد در صومعهء والد اوست در پهلوى والد روّح اللّه روحهما و ارسل الينا فتوحهما » « 3 » . هدايت در مجمع الفصحا تاريخ وفاتش را نياورده ولى در رياض العارفين 743 « 4 » ذكر كرده است در صورتى كه تاريخ درست درگذشت وى آنست كه در مجمل فصيحى « 5 » ضمن حوادث سال 769 همراه قطعهء زيرين آمده است : بود از تاريخ هجرت هفتصد با شصت و نه * روز شنبه هشتم ماه جمادى الآخرين
--> ( 1 ) - ديوان قطعات و رباعيات ابن يمين ، تهران 1318 ( 2 ) - تذكرة الشعراء ص 310 ( 3 ) - ايضا ص 311 ( 4 ) - رياض العارفين ، ص 279 ( 5 ) - مجمل فصيحى ذيل حوادث سال 769